Hasan Dağı’nın eteklerinde, Melendiz Çayı’nın binlerce yılda sabırla yardığı Ihlara Vadisi ve hemen bitiminde yükselen Selime; kayalara oyulmuş manastırları, kiliseleri ve peribacalarıyla adeta devasa bir açık hava müzesidir. Ihlara Vadisi, yaklaşık 14 kilometre uzunluğu ve yer yer 120 metreyi bulan derinliğiyle dünyanın en özel coğrafyalarından birini sunar. Ancak bu eşsiz tabiat harikasını adımlarken sıkça düşülen bir yanılgı vardır: Bölgenin tarihini yalnızca erken Hristiyanlık ve Bizans dönemiyle sınırlı tutmak.
Oysa Kapadokya ve özelinde Aksaray, bu topraklarda Danişmendlilerden Anadolu Selçuklularına, Karamanoğullarından Osmanlılara uzanan devasa bir Türk-İslam medeniyeti beşiğidir. 1142 yılında Selçuklu hâkimiyetine giren Aksaray, özellikle Sultan II. Kılıçarslan döneminde büyük bir imar hareketine sahne olmuş, kervansaraylar, medreseler ve zaviyelerle donatılarak Selçuklu dünyasının ikinci payitahtı niteliği kazanmıştır.
Bu görkemli geçmişin en dikkat çekici duraklarından biri şüphesiz Selime’dir. Ihlara Vadisi’nin sonlandığı noktada, stratejik bir kale yapısı ve kayalara oyulmuş yerleşimlerin arasında, bütün heybetiyle Selçuklu dönemine ait bir kümbet yükselir. Kaynaklarda Selime Sultan, Selime Hatun veya Ali Paşa Türbesi olarak geçen, 13. yüzyıla tarihlenen sekizgen gövdeli ve külahlı bu kesme taş eser, Kapadokya’nın yalnızca kaya kiliselerinden ibaret olmadığını haykıran bir mühür gibidir. Türklerin bu zorlu coğrafyayı yurt edinme ve burada köklü bir medeniyet inşa etme iradesinin taşa kazınmış hâlidir.
Bölgenin tarihsel katmanları, medeniyetlerin birbirini yok etmediği, aksine birbirine eklendiği bir sentezi de barındırır. Selçuklular bu topraklara geldiğinde mevcut Hristiyanlık mirasını silmek yerine kendi kültürel varlıklarını bu dokuya entegre etmişlerdir. Bunun en çarpıcı örneği, Belisırma’daki Kırkdamaltı (Saint Georges) Kilisesi’ndedir. 1283–1295 yılları arasına tarihlenen bu kilisenin freskleri arasında, dönemin Selçuklu Sultanı II. Mesud’un tasvirinin yer alması, Ihlara ve Kapadokya coğrafyasındaki inançların ve kültürlerin nasıl bir arada var olduğunu, tarihin akışı içinde nasıl ortak izler bıraktığını gösterir.
Bu coğrafya benim için şahsi bir zaman kapsülü niteliği de taşıyor. 1996 yılında, Türkiye Gazeteciler Cemiyetlerinin Başkanlar Konseyi toplantısı için Aksaray’a geldiğimde bu vadileri ilk kez arşınlamış, tabiat ve tarihin bu muazzam uyumuna hayran kalmıştım. Aradan tam 30 yıl geçti. 2026 yılının pencerisinden bu topraklara tekrar baktığımda, gazeteci ve belgeselci kimliğimle kameranın karşısında hissiyatım değişmedi ancak vizyonum genişledi.
Bugün açıkça görülüyor ki Kapadokya yalnızca Ürgüp ve Göreme üçgenine sıkıştırılamaz. Selime, Ihlara, Güzelyurt, Hasan Dağı çevresi, Alay Hanı, Sultan Hanı ve II. Kılıçarslan Türbesi ile Aksaray; doğası, kaya yerleşimleri ve Selçuklu-Osmanlı izleriyle bütüncül bir kültür turizmi destinasyonu olarak ele alınmayı sonuna kadar hak etmektedir.
Evliya Çelebi’nin yüzyıllar önce geçtiği bu yollarda, bugün geçmişten geleceğe köprü kurmak, tarihe not düşüp zamana noterlik yapmak bizim boynumuzun borcudur. İlim Kültür Tarih Araştırmaları Merkezi (İKTAV) olarak yürüttüğümüz Devr-i Âlem belgesel çalışmaları tam da bu amaca hizmet etmektedir. Selime ve Ihlara, sadece gezilip görülecek bir tabiat harikası değil; taşların arasında asırlardır yankılanan çok kültürlü, çok inançlı, derin bir Anadolu hikâyesidir. Bize düşen, bu hikâyeyi hakkıyla okumak ve yarınlara aktarmaktır.
Yorum yaz
Yorumları göster0 yorum
Yorumu bildir