KAFKAS CEPHESİ’NİN KİLİT NOKTASI HARŞİT VADİSİ’NDE TARİHİ SAHA ARAŞTIRMASI

 İlim Kültür Tarih Araştırmaları Merkezi (İKTAV) ve Devr-i Âlem Belgesel TV iş birliğiyle yürütülen çalışmalar, askerî mevzilerden lojistik merkezlere kadar uzanan geniş bir hafızayı kayıt altına alırken, Kafkas Cephesi’nde vatan savunması için can veren tüm şehitlerimizin aziz hatırasını geleceğe taşıyor.

Sarp Dağlarda Bir Asırlık Askerî Strateji Rus kuvvetlerinin Doğu Karadeniz yönündeki ilerleyişini durduran en önemli doğal setlerden biri olan Harşit Irmağı ve çevresi, tarihçi-yazar Seyit Güvendi’nin rehberliğinde Doğankent merkezli olarak yeniden inceleniyor. Araştırmalar, Şiran-Erzincan-İliç hattında konuşlanan Birinci Kafkas Ordusu ile Şiran-Tirebolu hattında yer alan İkinci Kafkas Ordusu'nun vadi boyunca kurduğu devasa savunma ağını ortaya koyuyor.

Elde edilen saha notlarına göre, savunma hattı Irmağın doğu ve batı yakalarında birbirini destekleyen tepe ve geçitlerden oluşuyor. Bedrama Kalesi, Topçutepe, Zigana, Vauf Dağı, Şaban Kalesi ve Kazıkbeli Yaylası gibi stratejik noktalar, dönemin en çetin çarpışmalarına sahne olan askerî mevziler olarak dikkat çekiyor.

Düzenli Ordu ve Milis Kuvvetleri Omuz Omuza Saha araştırmaları, Harşit savunmasının yalnızca düzenli ordu birlikleriyle değil, bölge halkının destansı direnişiyle de ayakta kaldığını belgeliyor. Arşiv ve sözlü tarih kayıtlarında Hasan Paşa, Hoçuroğlu Hüseyin, Hamzo Abdullah, Koparan Ahmet, Kara Mustafa ve Hakkı Ağa gibi milis liderlerinin etrafında toplanan yerel halkın, cephe hattında kritik roller üstlendiği vurgulanıyor. Osman Ağa komutasındaki 700-800 kişilik sivil direniş gruplarının geçitleri savunduğu, Kırımlı Hasan gibi bölge sakinlerinin ise çatışma hattındaki askerlere su ve erzak taşıdığı yerel hafızada tazeliğini koruyor.

Cephe Gerisinde Kusursuz Lojistik ve Sağlık Ağı Savaşın görünmeyen yüzü olan cephe gerisi lojistik faaliyetleri de araştırmanın odak noktalarından birini oluşturuyor. Espiye Adabük ve Tepealan'daki "Öküz Çekeceği" mevkiinin ana sevk merkezi olarak kullanıldığı; Kez ve Üçtaş hattındaki fırınlarda askerler için ekmek üretildiği tespit edildi.

Bölgedeki sağlık hizmetleri kapsamında ise yaralı tahliyesi ve ilk müdahaleler için Güce, Espiye Andoz Kalesi, Giresun ve Ordu seyyar çadır hastanelerinin aktif olarak kullanıldığı kaydedildi. Aynı dönemde, ordunun ve halkın gıda tedarikini sağlamak üzere Aslancık, Karaahmetli ve Sekü başta olmak üzere bölgedeki su değirmenlerinin aralıksız çalıştığı belirtiliyor.

Rus İlerleyişini Kesmek İçin 12 Köprü Feda Edildi Vadi boyunca ulaşımı ve askerî hareketliliği sağlayan köprülerin, savaşın gidişatını değiştiren hamlelere sahne olduğu ortaya çıktı. Rus birliklerinin ırmağın karşı yakasına geçişini engellemek amacıyla Osmanlı askerleri ve milis kuvvetleri tarafından Tirebolu Köprübaşı, Harşit, Aslancık ve Torul dâhil olmak üzere toplam 12 stratejik köprünün imha edildiği belgelendi.

Harşit Vadisi İçin "Açık Hava Hafıza Alanı" Çağrısı Ekim 1915’ten Şubat 1918’e kadar aralıksız devam eden Harşit Savunması'nın kalıcı bir belleğe dönüştürülmesi için yetkililere ve akademi dünyasına çağrıda bulunuluyor. Araştırmacılar, Kafkas Cephesi şehitlerinin anısını yaşatmak adına bölgede şu adımların atılması gerektiğini belirtiyor:

• Mevzi, şehitlik, eski hastane ve lojistik merkezlerinin koordinatlarıyla tespit edilerek "Dijital Harşit Hafıza Atlası"nın oluşturulması.

• Köy büyüklerinden derlenen sözlü tarih kayıtlarının dijital arşive dönüştürülmesi.

• Şehit mezarlarının resmî kayıtlarla eşleştirilerek restore edilmesi.

• Bölgenin bilimsel verilerle desteklenen bir kültür ve tarih rotası olarak turizme ve eğitime kazandırılması.

Devr-i Âlem Belgesel ekipleri ve İKTAV araştırmacıları, sadece askerî bir harekâtı değil, topyekûn bir halkın fedakârlığını simgeleyen bu tarihi coğrafyayı belgelemeye ve Kafkas Cephesi şehitlerinin destanını yeni kuşaklara aktarmaya devam edeceklerini bildirdi.