Kocaeli Kültür Şûrası’ndan Belgesel Tadında Notlar
Kocaeli’de kültür ve sanatın geleceğini konuşmak, yalnızca geçmişi değerlendirmek değil; gelecek nesillere nasıl bir şehir kimliği ve kültürel miras bırakacağımızı da planlamaktır. Kocaeli Büyükşehir Belediyesi ev sahipliğinde, ŞÛRA Kent Politikaları ve Araştırmaları Merkezi öncülüğünde Kocaeli Kongre Merkezi’nde gerçekleştirilen Kocaeli Kültür Şûrası, bu vizyonun şekillenmesi adına son derece önemli bir buluşma oldu.
Kamu kurumları, üniversiteler, sanatçılar, araştırmacılar ve sivil toplum kuruluşlarının temsilcilerini ortak bir paydada buluşturan şûrada, şehrin kültürel birikiminin korunması ve yarınlara aktarılması için atılması gereken adımlar ele alındı. Ben de yarım asrı aşan gazetecilik ve belgeselcilik tecrübemle, şûranın 8. Masasında yer alan "Kocaeli’nin Kültürel Değerlerinin Dijitalleştirilmesi" başlıklı çalışma grubuna katılarak görüş, tespit ve önerilerimi paylaştım.
Yarım Asırlık Tecrübeden Süzülen Birikim: Arşiv ve Hafıza
Gazetecilik ve belgeselcilik hayatım boyunca Türkiye’nin dört bir yanında ve dünyanın farklı coğrafyalarında araştırmalar yaptım. Devr-i Âlem belgeselleriyle yıllardır sürdürdüğümüz çalışmaların temelinde hep aynı gaye yer aldı: Geçmişi araştırmak, bugünü belgelemek ve geleceğe kalıcı eserler bırakmak.
Çekilen belgeseller, kaydedilen görüntüler, fotoğraflar, eski gazeteler, vakıf kayıtları, tarihî belgeler ve sözlü tarih anlatıları yalnızca birer arşiv malzemesi değildir; toplumların hafızasını oluşturan birer kültür hazinesidir. Ne yazık ki zamanında korunmayan ve tasnif edilmeyen pek çok belge kaybolup gitmektedir. Oysa bugün koruma altına alacağımız her kayıt, yarının araştırmacıları için paha biçilemez bir kaynaktır. Bu nedenle kültürel mirasın korunmasını yalnızca geçmişe duyulan bir saygı değil, geleceğe karşı üstlenilmiş tarihi bir sorumluluk olarak görüyorum.
Dijitalleşme Devrinden Yapay Zekâ Çağına
Artık yalnızca dijitalleşme devrinde değil, aynı zamanda yapay zekâ çağında yaşıyoruz. Bilgi ve belgelerin dijital ortama aktarılması tek başına yeterli olmuyor; bu verilerin doğru sınıflandırılması, güvenilir kaynaklarla ilişkilendirilmesi ve toplumun erişimine açılması gerekiyor.
Yapay zekâ teknolojileri, milyonlarca belge arasında bağlantı kurabilen ve tarihî araştırmaları kolaylaştıran güçlü araçlar sunuyor. Ancak unutulmamalıdır ki; yapay zekânın kültür ve tarih alanında doğru sonuçlar üretebilmesi, beslendiği kaynakların güvenilirliğine bağlıdır. Kaynağı belirsiz ve doğrulanmamış verilerle dolu dijital ortamlar geçmişimizi doğru anlatamaz. Bu sebeple dijitalleşme çalışmalarının temelinde mutlaka bilimsel araştırma, kaynak gösterme, arşiv disiplini ve doğrulanabilir bilgi yer almalıdır.
Kültür Şûrası’nda Ortak Akıl ve Gelecek Vizyonu
Sekiz ayrı masada yürütülen müzakerelerin, Kocaeli’nin gelecek 5 ila 10 yıllık kültür ve sanat politikalarına yön vermesi hedefleniyor. Şûrada ortaya konulan değerlendirmeler, kültürün şehirlerin gelişimindeki rolünü yeniden düşünmemiz açısından oldukça kıymetliydi:
Kocaeli Büyükşehir Belediye Başkanı Tahir Büyükakın, bu çalışmaların ortak akılla yürütülmesi gerektiğine dikkat çekerek; kültürel üretimin desteklenmesi, üniversitelerle iş birliğinin güçlendirilmesi ve KÜDEP (Kültürel Mirası Koruma ve Destekleme Projesi) kapsamının genişletilerek kültür insanlarına verilen desteklerin artırılması yönünde önemli mesajlar verdi.
Şûranın konuğu şair ve yazar Prof. Dr. Nurullah Genç, kültürün yalnızca teoride kalmaması ve uygulamaya dönüşmesi gerektiğini belirterek, çocukların kendi öz değerlerini tanıyarak yetişmesinin önemini vurguladı.
Kocaeli Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Nuh Zafer Cantürk, kültürün şehir kimliğini derinleştiren yönüne işaret ederken; Turizm Rehberliği Bölümü Başkanı Prof. Dr. Bilsen Bilgili ise kentin farklı medeniyetlerin izlerini taşıyan tarihî birikiminin günümüz yaşamıyla buluşturulması gerektiğinin altını çizdi.
Asıl önemli olan, şûrada ortaya konulan bu kıymetli fikirlerin somut projelere, sürdürülebilir bütçelere ve ölçülebilir hedeflere dönüştürülerek takip edilmesidir.
Kocaeli’nin Kültürel Hafızası İçin Somut Öneriler
Sanayi ve üretim gücüyle tanınan Kocaeli’nin gerçek zenginliği yalnızca ekonomik göstergelerle ölçülemez. Göçleri, denizciliği, ticareti, el sanatları ve insan hikâyeleriyle derin bir geçmişe sahip olan şehrimizin, sanayi kimliği kadar kültürel kimliğiyle de öne çıkması gerekmektedir. Bu doğrultuda şûrada dile getirdiğimiz temel önerileri şu başlıklar altında özetleyebiliriz:
Kocaeli Kültür Bilgi Bankası Kurulmalı
İzmit’ten Gebze’ye, Gölcük’ten Kandıra’ya, Körfez’den Karamürsel’e kadar tüm ilçelerin tarihî, kültürel ve sanatsal birikimini tek çatı altında toplayacak kapsamlı bir dijital platform oluşturulmalıdır. Bu bilgi bankasında;
Tarihî eserler, camiler, çeşmeler, köprüler ve eski yerleşim alanları,
Vakıf kayıtları, arşiv belgeleri, eski haritalar, yerel gazeteler, kitaplar ve dergiler,
Kocaeli’de yetişmiş önemli şahsiyetlerin biyografileri ve sözlü tarih görüşmeleri,
Belgeseller, fotoğraf koleksiyonları, gelenekler ve yerel yaşam kültürü
sistemli biçimde dijitalleştirilmelidir. Her belgenin kaynağı, tarihi ve kullanım izni belirtilerek üniversitelerin, kütüphanelerin ve sivil toplum kuruluşlarının iş birliğiyle araştırmacıların ve vatandaşların erişimine açılmalıdır.
Her İlçeye Yaşayan Bir "Şehir Müzesi" Kazandırılmalı
Kocaeli’nin her ilçesinin kendine özgü tarihini, geleneklerini ve yetiştirdiği değerleri anlatan şehir müzeleri kurulmalıdır. Bu müzeler sadece eski eşyaların sergilendiği durağan mekânlar olmamalı; dijital arşivlerle desteklenen, belgesellerin izlendiği, sözlü tarih kayıtlarının dinlenebildiği ve gençlerin araştırma yapabildiği yaşayan kültür merkezleri olarak tasarlanmalıdır.
Gençler İçin "Kocaeli Sevgisi Kampanyası" Başlatılmalı
Sokaklarının, mahallelerinin ve tarihî yapılarının hikâyesini bilmeyen bir gencin yaşadığı şehirle kurduğu bağ eksik kalır. Okullarda ve gençlik merkezlerinde dijital kültür haritaları hazırlanmalı, tarihî mekân gezileri düzenlenmeli ve gençler kendi ailelerinin, mahallelerinin sözlü tarihini kaydetmeye, kısa belgeseller ve fotoğraf projeleri üretmeye teşvik edilmelidir.
Büyükşehir Belediye Başkanımız Tahir Büyükakın’ın ortaya koyduğu “Mutlu Şehir Kocaeli” vizyonunun kültür boyutunu güçlendirmek adına “Kocaeli Sevgisi Kampanyası” başlatılmasını öneriyorum. Çünkü mutluluğa giden yol sevgiden, sevgi ise tanımaktan geçer. Şehrini tanıyan ve seven gençler, Kocaeli’nin geleceğine çok daha güçlü bir sorumlulukla sahip çıkacaktır.
Geçmişi Belgeleyelim, Geleceği Birlikte İnşa Edelim
Bir şehrin kültürel hafızası yalnızca resmi kurumların arşivlerinde değil; ailelerin fotoğraf albümlerinde, mahallelerin hikâyelerinde, ustaların hatıralarında ve kuşaktan kuşağa aktarılan geleneklerde yaşar.
Dijitalleşme ve yapay zekânın sunduğu imkânları doğru bilgi ve sağlam belgelerle birleştirerek Kocaeli’nin kültür hazinesini geleceğe taşımalıyız. Dileğimiz, Kocaeli’nin yalnızca sanayisiyle değil; kültürü, sanatı, tarihi, araştırmacıları, yazarları, belgeselcileri ve güçlü toplumsal hafızasıyla da örnek bir şehir hâline gelmesidir.
Tarihe not düşmek, zamana noterlik yapmak!
İsmail Kahraman
Araştırmacı Gazeteci ve Belgeselci
Devr-i Âlem Belgesel Programı / İlim Kültür Tarih ve Teknoloji Araştırmaları Vakfı (İKTAV)
Yorum yaz
Yorumları göster0 yorum
Yorumu bildir